А-дан Я-ға дейін: тез тұтанатын сұйықтықтарға (ТТС) арналған шкафтар

Жанғыш сұйықтықтар — мұнай және оның құрамдас бөліктері, мұнай өңдеу өнімдері (бензин, керосин, механизмдерге арналған әртүрлі майлар), органикалық текті еріткіштерден жасалған лактар мен бояулар, этил, метил, изопропил және т.б. спирттер, еріткіштер мен майсыздандырғыш сұйықтықтар.

Жанғыш сұйықтықтар (ЖС) тұтану көзі алынғаннан кейін өздігінен жана алатын және жарқылдау температурасы 61 ºС-тан жоғары сұйықтықтар деп анықталады.

Жарқылдау температурасы — жанғыш сұйықтық ашық жалынның әсерінен тұтанатын және өздігінен жануды қолдай алатын бу түзетін температура.

Тез тұтанатын сұйықтықтарға (ТТС) жарқылдау температурасы 61ºС-тан төмен жанғыш сұйықтықтар жатады. ГОСТ 19433-88 бойынша олар үш кіші сыныпқа бөлінеді:

• жабық тигельдегі жарқылдау температурасы төмен -18ºС-тан (3.1 кіші сынып): ацетон, бензин, эфир;
• жабық тигельдегі жарқылдау температурасы орташа -18º-тан +23ºС дейін (3.2 кіші сынып): бензол, этил спирті, этилацетат, лак-бояу материалдарының еріткіштері;
• жабық тигельдегі жарқылдау температурасы жоғары +23º-тан +61°C дейін (3.3 кіші сынып): мазут, дизель отыны, керосин, уайт-спирит, майлар, лактар.

Мынаны есте сақтау маңызды: сұйықтықтардың өзі емес, олардың буларының ауамен қоспасы белгілі бір концентрацияға жеткенде жанады.

ТТС себепті өрт шығу үшін тек 3 шарт қажет: тұтану көзі (ыстық бет, механикалық немесе ұшқынды разряд, ашық жалын, статикалық заряд және т.б.), жанғыш зат және оттегі.

Өкінішке орай, бұл үш компонент қалағаннан әлдеқайда жиі кездеседі. Жаңалықтар жиынтығы мұны растайды: 2019 ж. желтоқсанда Екатеринбургтегі лак-бояу зауытының аумағында техногендік өрт болды. Оның ауданы 800 м²-ге жетті. 21 ж. 2022 сәуірде Кинешма қаласында Дмитриев химиялық зауытының еріткіштер мен бояулар өндіретін цехы тұтанды. Бір айдан кейін — 2022 ж. мамырда — Қазанда синтетикалық жуу заттарын өндіретін кәсіпорында өрт болды. 2023 ж. маусымда толуолы бар сыйымдылықтың жарылуы Нижний Новгородтағы «Бальзам» зауытында өртке әкелді. Саратовта 2023 ж. тамызда ауданы 200 м² ТТС қоймасы тұтанды.

Біз соңғы жылдардағы жергілікті БАҚ жазған ең ірі өрттерді ғана атадық, ал енді ойланыңыз: нақтыда олар қанша болды?

ТТС және ЖС тұтануы В класындағы өрттерге жатады, мұндай өрттер өте қауіпті.

Біріншіден, мұндай өрттерді ешқашан сумен сөндіруге болмайды! Өйткені бензин, керосин және басқа жанғыш заттар судан жеңіл, оларды құймақ болғанда тек таралып, өрт ауданын ұлғайтады. Сондықтан мұндай тұтануды жою үшін арнайы ұнтақты, көпіршікті өрт сөндіру құрамдары қолданылады.

Екіншіден, процесте адам денсаулығына орны толмас зиян келтіретін жану өнімдері көп түзіледі. Сонымен қатар мұнай мен мұнай өнімдерінің жануы улы заттардың бөлінуімен қатар жүруі мүмкін: күкірт ангидриді, күкіртсутегі бар көмірсутек — олар жел бағытымен жүздеген километрге таралады.

Осылайша, ЖС тұтануы тек кәсіпорын қызметкерлерінің ғана емес, оның жанында тұратын немесе жұмыс істейтіндердің де өмірі мен денсаулығына қауіп төндіреді.

Сондықтан аумағында В класындағы өрт шыққан компания тез тұтанатын сұйықтықтарды абайсыз сақтаудың барлық жағымсыз салдарын толық сезінеді.

Біріншіден, зардап шеккендер болса, өртке төтенше жағдай мәртебесі беріліп, өрт-техникалық сараптама жүргізіледі. Мұндай тергеу барысында мамандар тұтану себептерін анықтап, кінәлі төлеуге тиіс айыппұл мөлшерін белгілейді. Оның үстіне ұйым үшін мұндай айыппұл сомасы жүздеген мың рубльмен өлшенеді!

Және бұл шығынның түпкілікті сомасы емес, өйткені тұтанудан зардап шеккен үй-жайларды қалпына келтіріп, жаңа жабдық (көбіне өте қымбат) сатып алуға тура келеді.

Екіншіден, кәсіпорындағы ЖС тұтануы өндірістің тоқтауына және жабдықтың ұзақ тоқтап тұруына әкелуі мүмкін.

Соңында, тіпті шағын ауқымды өрт те компанияның беделіне нашар әсер етеді. Кадр тапшылығы жағдайында, кәсіпорындар арасында мамандар үшін нағыз күрес жүріп жатқанда, жаңа қызметкерлер үшін ұзақмерзімді жекпе-жекте сізге қарсы ойнайтын барлық тәуекелдерді барынша азайту керек.

Сонымен, қандай жабдық ЖС қауіпсіз сақтауға сәйкес келеді?

Жанғыш сұйықтықтар қолданылатын кәсіпорындар көбіне мұндай заттарға сұйықтық түріне, оның көлеміне, сондай-ақ көпіршікті өрт сөндірудің автоматты қондырғыларына байланысты түбегейлі ерекшеленуі мүмкін арнайы сақтау жағдайларын жасауға мәжбүр болады. Әдетте бұл сәттер ғимаратты жобалау сатысында-ақ белгіленеді.

Жанғыш сұйықтықтар сақталатын жерлердің оңтайлы балама шешімі ТТС сақтауға арналған шкафтар болды. Оларды көбіне дәл осылай атайды. Кейде отқа төзімді, ыстыққа төзімді, өртке қарсы (шкаф) деген анықтамалар қолданылады.

ТТС шкафтарының сапасын қандай құжаттар растайды?

Сәйкестік сертификаттары немесе сәйкестік декларациялары. Олардың арасындағы айырмашылық орасан зор.

Сәйкестік сертификаттарын сертификаттау органынан өндіруші компания өнімінің мәлімделген қасиеттері зертханалық сынақтарда расталғаннан кейін алуға болады. Егер тауардың сапасы құжатта көрсетілгенге шынымен сәйкес келмесе, бұл үшін жауапкершілікті сертификаттау комиссиясы көтереді. Демек, аккредиттелген сертификаттау ұйымдары сертификаттарды оңды-солды шапшаң беруден гөрі өнімнің қасиеттерін мұқият тексеруге және бағалауға мүдделі.

Сәйкестік декларациясын (Кеден одағының Техникалық регламенті шеңберінде) өндірушінің өзі жасай алады және сертификатқа қарағанда оны алу оңай. Мұндай декларация өндіруші мәлімдеген Кеден одағының белгілі бір регламентіне сәйкестікті растайды. Бұл ретте қандай да бір сынақтар жүргізіле ме — үлкен сұрақ, оның жауабы толығымен өндірушінің ар-ожданының тазалығына байланысты.

Енді — ГОСТ-тар туралы бірнеше сөз

ТТС сақтауға арналған шкафтарды өндіретін компаниялардың көпшілігі қолданатын стандарттар бар. Көбіне бұл ГОСТ Р 50862-2012 және ГОСТ Р 57384-2017. Рас, оларда сейфтер мен картотекалық отқа төзімді шкафтардың құрылысы туралы айтылады, ТТС сақтауға арналған шкафтар туралы емес. Дегенмен бұл стандарттарда отқа төзімділікке сынақ әдістері, отқа төзімділік кластары сипатталған. ТТС шкафтарының конструкциялық ерекшеліктеріне қойылатын талаптар жазылған басқа, неғұрлым сәйкес ресейлік стандарттар әзірге жоқ.

Сондықтан бүгінгі күні осындай нормалардың эталоны ретінде EN 14470-1 еуропалық стандарты болып табылады. Бұл құжатта тез тұтанатын сұйықтықтарды сақтауға арналған жабдық сәйкес келуі тиіс барлық критерийлер белгіленген. «Сфера» ОМК ТТС қауіпсіз сақтауға арналған шкафтардың жетекші өндірушісі ретінде дәл соған сүйенеді.

ТТС шкафтарының отқа төзімділік кластары

Отқа төзімділік класы — ТТС шкафын таңдағанда ең алдымен назар аудару керек нәрсе. Мұндай шкафтың әрқайсысының белгілі бір отқа төзімділік класы бар: 30Б, 60Б, 90Б немесе 120Б.

Отқа төзімділік кластарындағы сандар сәйкесінше 30, 60, 90 немесе 120 минутты білдіреді — яғни жабық есігі бар шкафтың ішінде орналасқан ТТС және ЖЖМ уақыты жабық есігі бар шкаф ішіндеөрт шыққан жағдайда қауіпсіз болады. Оның үстіне отқа төзімділік класы отқа төзімділіктің төменгі шегін көрсетеді: тәжірибе (соның ішінде зертханалық сынақтар) шкафтардың өртке төзімділік кластарында мәлімделгеннен ұзағырақ шыдай алатынын көрсетеді.

СФЕРА ТТС сақтауға арналған шкафтары қалай жұмыс істейді?

Жанғыш сұйықтықтар бар кәсіпорында тұтану пайда болғанда, басты қауіп — ЖС бар сыйымдылықтардың жарылып, сөндіруді айтарлықтай қиындатуы мүмкін. Мұндай өртпен өз бетіңізбен күресе алмайтыныңыз анық!

«СФЕРА» ТТС шкафтары жанғыш сұйықтықтарды мәлімделген уақыт ішінде тұтану көзінен оқшаулайды. Олар қалай жұмыс істейді? Температура 70±10 °С көрсеткішіне дейін көтерілгенде қорғаныс іске қосылады: арнайы энергияға тәуелсіз құрылғы шкафтың желдету тесіктері мен есіктерін автоматты түрде бұғаттайды, ол герметизацияланады — сырттан қызған ауаның, ұшпа булар мен түтіннің түсуін шектеу үшін. Әрине, мұндай қорғаныс жүйесі шкаф есіктері жабық болса ғана іске қосылады. Сондықтан, егер сіздің кәсіпорыныңызда ТТС шкафы болса, оның есіктерін ашық қалдырмауды қадағалаңыз!

ТТС шкафтары ішіндегі затты сырттан қызудың әсерінен және температураның сыни мәнге дейін көтерілуінен қорғау үшін жасалған.

Шкаф қуыстарында орналасқан жылу оқшаулағыш материалдар, ал есік саңылауларында — термоұлғаятын лента, олар мәлімделген уақыт ішінде шкаф ішіндегі температураның көтерілуін болдырмауға мүмкіндік береді. Оның үстіне олар адам үшін қауіпсіз, жанбайды, қыздырғанда ауаға күйдіргіш және улы заттар бөлмейді.

Сөрелер мұндай жабдықтың химиялық төзімді бояумен боялған мырышталған болаттан жасалады. «СФЕРА» ОМК шығаратын шкафтардың сөрелері шкафтың артқы қабырғасына қарай сәл еңкейтілген. Төгілген жағдайда сұйықтық бүкіл сөреге таралмайды, поддонға ағады, одан оны алу оңайырақ.

Есіңізде болсын: тез тұтанатын сұйықтықтармен жұмыс істесеңіз, қауіпсіздік бірінші орында болуы тиіс. Аман қалғандардың қателігін жібермеңіз, жанғыш сұйықтықтарды дұрыс сақтаңыз! Бұл қызметкерлердің өмірі мен денсаулығын, компанияның беделін сақтауға, ЖС-мен жұмыс кезінде тұтану тәуекелдерін барынша азайтуға мүмкіндік береді.
 

ТТС шкафтарының каталогынан олардың техникалық сипаттамалары мен құнын білуге болады.